ahşap yatlarda osmanlı macunu
Ahşap, yat yapımında hiçbir zaman vazgeçilmeyecek bir malzemedir görünüşü, el işçiliğinin özel oluşu, yata vermiş olduğu değer ve nostalji duygusu, sıcak görünüşü ve sıhhatli oluşu,daha çok uzun yıllar ahşabı değerli kılan sebepler olarak kalacaktır.
Ancak bu yatları korumak ve bakımlarını en aza indirmekte ilk başta yapılan masraf ve emeklerle oluyor. Ama istenirse ahşap yatlar atadan kalma usullerle de ucuz ve belki uzun süreli olmayan ama geçicide olsa işe yarayan şekilde bakım yapmak mümkündür. Bu nedenle biz gördüğümüz atadan kalma usulü burada size anlatmaya çalışacağız.
Tekne boyaya hazırlanırken bilindiği işlemlerden geçerek çivileme ve kalafat bitirilir bu arada tahtalar tamamen silinmiş ve boyaya hazır vaziyete getirilmiştir macundan evvel özellikle tahtaların iyi kuruduğu ve sıcak bir zamanda iyice beziri iyice kaynatarak kaplama ağaçlarına sürerek yedirin biraz belki zor kurur ama ağaçlarınızda evladiyelik olur ne çürür ne kurtlanır, bu işlem yazın sonunda karaya alındığında hala havalar sıcakken yapılırsa boya zamanına kadar ne ıslanır ne su emer nede deforme olur ve rahatlıkla da kurur.
DAHA SONRAKİ İŞLEMDE
Geçmişten beri kullanılan Osmanlı macunu olarak bilinen bu macunun yapım usulü aşağıdaki gibidir
3 ölçek kaba üstübeç(ölçekler kilo olarak hesaplanabilir)
1 ölçek ince üstübeç (litapon olarak ta biliniyor)
Yukarıdaki ölçü için 1 kg kalın bezir(tiner ile inceltilerek kullanılacak)
Ve yeterince ince bezir
Yeterince tiner
Bu ikisi yani kaba üstübeç ve litapon iyice toz olarak karıştırılıyor ve içerisine tinerle inceltilmiş Osmanlı beziri denilen kalın bezir katılıyor, bunu katmadaki maksat macunun esnek olmasını ve kırılgan olmamasını sağlamak için. sonra bu karışımın içerisine yeterince ince bezir karıştırılarak macun haline getiriliyor.
Ve elde edilen macunun içerisine de son haline getirmek için bir miktar su katılıyor bu suyun da amacı macun haline gelmiş olan malzemenin daha koyu hale gelmesi içindir aksi halde yapılan macun kürek, yada sıpatula tabir ettiğimiz macunu ağaca sıvamak için kullanılan el küreğinin üstünde rahat durmaz ve akar işte bunun için bir miktar su konur ve bunun miktarı macunun sertliğine göredir ve bunu da boyacılar macunu kesmek diye adlandırırlar.
Bu işlem bittikten sonra önceden kalafatlanmış ve kalafat pamuğunun üstüne de ve tüm macunlanacak ağaçlara sülyen sürülmüş ve kurutulmuş olmalıdır
sonra, armuz aralarına dolduracak şekilde önce yukarıdan aşağıya sonrada armuz boyuna doğru spatula çekilerek doldurulur ve bu işlem bittikten sonra kuruması için bekletilir işlenen macun havaların durumuna göre kurur bu süre 3ila 6 gün olabilir hatta daha fazla. macunun kurumasını tırnaklarımızla bastırarak kontrol edebilirsiniz. eğer macun kurumuşsa tırnak macuna geçmez. Sonra ince bir kat yeniden macun çekilir ve kuruması beklenir.
Burada önemli olan macunun iyi kurumasını beklemektir çünkü Osmanlı macununun içine konulan kalın bezir, macunu kolay kurutmaz ve esnek tutar bu yüzden kurumasını beklemek gerekir ve buda zaman alır sonra bu işlem bir kez daha yapılır iyice kuruduktan sonra kalın bir zımpara ile yüzey tesviyesi yapılır eğer doldurulması gereken yerler varsa doldurulur yüzey düzgünse biz üçüncü katı tercih etmiyoruz ama yüzey düzgün değilse bir ince kat daha çekilebilir. çok kalın Osmanlı macununu tavsiye etmiyoruz zira çatlayabiliyor yada dökülebiliyor bu yüzden hem macunu yaparken dikkatli olmalı hem de uygularken düzgün uygulamalıdır çünkü çok fazla zımparaya gelen bir malzeme değildir zımpara gerekirse de kalın kullanmak gerekir aksi halde zımpara çabuk dolacaktır.
Kuruyup tesviyele nen macunun üzerine astar boya sürülür bu yüzeyin kusurlarının net bir şekilde görülmesi içindir eğer gerekiyorsa son bir kez daha yoklama macunu yapılarak düzeltilir ve boyaya hazırlanır.
Burada önemli olan katmanlar arasının iyi kurumasıdır ecdadımız yıllarca bu usulle bakım yapmıştır içinde bulunan bezir sayesinde ağaç beslendiği için ahşabı korumakta ve çürümesini önlediği için halen kullanılmaktadır.
Bu bakımı yapanların en çok dikkat edecekleri işlerden biride eğer yat denize kızakla iniyorsa çok dikkat etmeli ve macunu korumalıdır, kızaktan denize inerken hırpalanan yatın altı çizilip kazındığı için deniz kurtlarına hedef oluyor ve inanılmayacak kadar büyük hasarları bir sonraki sene karaya çıktığınızda fark ediyorsunuz bu nedenle yatı denize indirirken kızak ın yata dokunacagı yerleri naylon ,battaniye,veya kartonlarla kollamak gerekir.
Bu bilgileri herkes kendi bildiğine göre değiştirip kullanıyor Belki artık kullanılması bile nostalji olmuş bir usul olduğu için biz bu konuyu da geleceğe bilgi olarak kalsın yada kullananlar doğru işlem yapsınlar diye burada kaleme aldık eski tekneler böyle korunur boyanırdı.ve ülkemizde halen birkaç binden fazla ahşap yat bulunuyor ve bunların büyük bir bölümü bu şekilde korunuyor.
Bu bilgileri zamanında yat yaptırdığımız, Osmanlıya kadırgalar yapmış çektirme ve mavnaların doğum yeri Zonguldak kuruca şile ve kapı suyu sahillerindeki Osmanlı geleneğini kullanan ustalardan aldık. Burada kendilerini ve ecdadımızı da saygı ile anıyoruz. Ve bu bilgilerini de gelecek nesillere anlatıyoruz.
selamlar
osmanlı macununda kullanılan asıl malzeme kurşun beyazı tabir edilen malzeme değilmidir? su altı kesiminde de beyaz kurşun tozu yerine kurşun oksit. bu malzemenin yokluğunda zannedersem litapon kullanılıyor, aslında benim de şu an osmanlı macunu yapımına ihtiyacım var bu konuda aydınlatırsanız sevinirim
cenk gürakan